Kütüphane
Alevi Ansiklopedisi
Buyruklar ve temel eserler, Ehlibeyt ve erenler, yol erkânı, ocaklar ve kavramlar: 191 madde, A’dan Z’ye.
Buyruklar ve eserler
- BuyrukAlevi-Bektaşi yolunun inancını ve erkânını anlatan, ocaklarda kuşaktan kuşağa okunan klasik kitaplar.
- Ehl-i Beyt KülliyatıProf. Dr. Haydar Baş’ın Ehlibeyt’i anlatan kitap dizisi.
- Hacı Bektaş VilâyetnâmesiHacı Bektaş Veli’nin hayatını ve menkıbelerini anlatan eser; XV. yüzyılın sonu ile XVI. yüzyılın başı arasında yazıya geçirildi.
- MakâlâtHacı Bektaş Veli’ye atfedilen eser; dört kapı ve kırk makam bu eserdeki sırayla anlatılır.
191 madde
A
- AbdalKavramDünya malına ve gösterişe bağlanmayan, manevi olgunlaşmayı ve Hakk’a hizmeti esas alan derviş. Abdal Musa Sultan bu geleneğin önemli inanç önderlerindendir.
- Abdal MusaKişiPîr-i sânî · XIV. yüzyıl
- Ağuiçen / Ağuçan OcağıOcakAğuiçen Ocağı, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’daki önemli Alevi ocaklarından biridir. Tunceli, Elazığ, Malatya ve çevre bölgelerde ocakla ilişkili aileler ve talip…
- Ahmed YesevîKişiPîr-i Türkistan · XI. yüzyıl – 1166
- Âl-i AbâKavramHz. Peygamber’in abasının altına alarak dua ettiği beş kişi: Hz. Muhammed, Hz. Ali, Hz. Fatıma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin. Ehl-i Kisa ya da Pençe-i Âl-i Abâ olarak da…
- AleviKavramHz. Ali’ye ve Ehlibeyt’e bağlılığı temel alan, Hak-Muhammed-Ali inancı ve kendine özgü yol, erkân ve ocak gelenekleriyle şekillenen inanç kimliği.
- AlevilikErkânHak-Muhammed-Ali yolu: ilim, irfan, sevgi, adalet ve hakikat.
- Hz. AliKişi1. imam · y. 600 – 661 · Adaletin, ilmin ve insanın özü
- Hz. Ali NakiKişi10. imam · y. 829 – 868 · Zorluklar içinde dirayet
- Hz. Ali RızaKişi8. imam · y. 770 – 818 · İlim ve tebliğin taşıyıcısı
- AşkKavramHakk’a duyulan derin manevi sevgi. Alevi öğretisinde ilahi aşk, insanın nefsini terbiye ederek Allah’a yönelmesiyle ilişkilidir.
- Aşk ileKavramAlevi geleneğinde sevgi, muhabbet ve manevi birlik ifade eden selamlama ve iyi dilek sözü.
- Aşure günüKavramMuharrem ayının 10. günü; Kerbela’nın yıl dönümü. Alevi geleneğinde Muharrem orucunun sonunda aşure pişirilip On İki İmam adına dağıtılır.
- Ayin-i CemErkânKırklar Cemi, on iki hizmet ve semah.
B
- Baba MansurKişiBaba Mansur Ocağı’nın ulusu · Tarihi kesin değil
- Baba Mansur OcağıOcakBaba Mansur Ocağı, özellikle Dersim-Tunceli ve çevresindeki Alevi inanç geleneğinde önemli bir ocaktır. Baba Mansur’a ilişkin anlatılarda keramet, irşat ve manevi hizmet…
- BacıKavramAlevi yolunda kadın canlar için kullanılan saygı ve kardeşlik ifadesi.
- Balım SultanKişiPîr-i sânî · ? – 1516 (?)
- BâtınKavramBir sözün, ibadetin veya öğretinin görünen anlamının ötesindeki manevi ve derin anlamı.
- BiatKavramBir öndere veya manevi rehbere bağlılık bildirme. Alevi yolunda ikrar ve yol bağlılığıyla ilişkili bir kavramdır.
- BirlikKavramCanların Hakk’a bağlılık, rızalık ve kardeşlik içerisinde bulunması. Kırklar öğretisinin temel kavramlarındandır.
- BuyrukMaddeEserAlevi-Bektaşi yolunun inancını ve erkânını anlatan, ocaklarda kuşaktan kuşağa okunan klasik kitaplar.
C
- Hz. Cafer-i SadıkKişi6. imam · y. 702 – 765 · İlim, hikmet ve anlayışın yol göstericisi
- CanKavramAlevi inancında insan için kullanılan, manevi eşitliği ve kardeşliği vurgulayan hitap.
- CebrailKavramAllah’ın vahyini peygamberlere ulaştırmakla görevli melek. Miraçlama geleneğinde de anılır.
- CemKavramAllah’ı anmak, ibadet etmek, rızalık almak ve manevi sorumlulukları yerine getirmek amacıyla yapılan toplu ibadet.
- Cem ErenleriKavramCem meydanında bulunan, yolun edep ve erkânına bağlı canlar için kullanılan ifade.
- CemalKavramGüzellik, yüz ve manevi tecelli anlamları taşıyan tasavvufi kavram.
- CemeviKavramCem ibadetinin ve Alevi inanç hizmetlerinin yürütüldüğü mekân.
Ç
D
- DarKavramCem meydanında Hakk’ın huzurunda ve topluluk karşısında sorumluluk bilinciyle duruş.
- Dara DurmakKavramKişinin kendisini manevi sorgulamaya açarak edep içerisinde meydanda durması.
- Dardan İndirmeKavramHakk’a yürüyen kişinin ardından helallik, rızalık ve manevi sorumlulukların ele alındığı erkân.
- DedeKavramAlevi ocak geleneğinde inanç hizmetlerini yürüten, cem yöneten ve taliplere rehberlik eden inanç önderi.
- Dede GarkınKişiVefâî şeyhi · XIII. yüzyıl
- Dede Garkın OcağıOcakDede Garkın Ocağı, Anadolu’daki tarihî Alevi ocakları arasında önemli bir yere sahiptir. Dede Garkın adı, 13. yüzyıl Anadolu dinî hareketleri ve Vefâî gelenekle…
- DedebabaKavramHacıbektaş Tekkesi’nde pîr postunda oturan mücerred Bektaşi babası.
- DervişKavramManevi olgunlaşma, tevazu, hizmet ve nefis terbiyesi yolunda ilerleyen kişi.
- Derviş Cemal OcağıOcakDerviş Cemal Ocağı, Doğu Anadolu’da tanınan Alevi ocakları arasında yer alır. Ocakla ilişkili dede aileleri, talip toplulukları ve sözlü tarih anlatıları bulunmaktadır.…
- Derviş Gevr / Derviş Beyaz OcağıOcakDerviş Gevr veya Derviş Beyaz adıyla anılan ocak ve soy geleneği, Doğu Anadolu’daki Alevi inanç hafızasında yer almaktadır. Bu adlandırmaların farklı yörelerde aynı…
- DeyişKavramAlevi inancının öğretilerini, Ehlibeyt sevgisini, toplumsal adaleti ve manevi değerleri anlatan şiirsel eser.
- Dört Kapı Kırk MakamErkânŞeriat, tarikat, marifet ve hakikat kapıları; Makâlât’taki sırayla kırk makam.
- DüvazimamEdebiyatİçinde On İki İmam’ın adları anılan manzumeler.
E
- EdepKavramİnsanın sözünde, davranışında ve ibadetinde saygı, ölçü ve ahlaki sorumluluk göstermesi.
- Ehl-i Beyt KülliyatıEserProf. Dr. Haydar Baş’ın Ehlibeyt’i anlatan kitap dizisi.
- EhlibeytKişiHz. Peygamber’in ev halkı; Âl-i Abâ.
- Eline, Diline, Beline Sahip OlmakKavramDavranışlarını, sözlerini ve cinsel ahlakını sorumluluk bilinciyle denetlemeyi ifade eden temel yol ilkesi.
- Enel HakKavramTasavvuf geleneğinde Hallâc-ı Mansûr ile ilişkilendirilen ifade. İlahi hakikat karşısında benliğin aşılması bağlamında yorumlanır; Allah ile insanın aynı varlık olduğu…
- ErenKavramManevi olgunluğa eriştiğine inanılan, ilim, irfan ve güzel ahlakıyla örnek kabul edilen kişi.
- ErkânKavramİnanç yolunda uygulanan ibadet, tören, hizmet ve davranış kuralları.
F
G
- Gadir-i HumGünVelayetin ilanı; 18 Zilhicce 10 / 632.
- Garip Musa OcağıOcakGarip Musa Ocağı, özellikle Sivas ve çevresindeki Alevi toplulukları arasında tanınır. Ocağın tarihî hafızasında Garip Musa’nın manevi kişiliği ve irşat geleneği önemli…
- GaybetKavramOn İki İmam inancına göre Hz. Mehdi’nin gizlenmesi. 260 / 874’ten 329 / 941’e kadar süren döneme küçük gaybet, sonrasına büyük gaybet denir.
- Görgü CemiKavramCanların ikrarlarını, davranışlarını ve rızalık durumlarını değerlendirdikleri cem erkânı.
- GözcüKavramCem sırasında düzenin ve erkânın korunmasına yardımcı olan hizmet sahibi.
- GülbankKavramCemlerde ve çeşitli erkânlarda okunan, dua ve iyi dilekler içeren kalıplaşmış sözler.
H
- Hacı Bektaş VeliKişiHünkâr · XIII. yüzyıl
- Hacı Bektaş Veli Anma TörenleriGünHer yıl ağustos ortası · Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesinde her yıl ağustosta düzenlenir.
- Hacı Bektaş Veli Ocağı ve DergâhıOcakHacı Bektaş Veli’nin adıyla anılan dergâh ve ocak geleneği, Anadolu Alevi-Bektaşi tarihinde önemli bir merkezdir. Nevşehir’in Hacıbektaş ilçesindeki dergâh, tarih…
- Hacı Bektaş VilâyetnâmesiMaddeEserHacı Bektaş Veli’nin hayatını ve menkıbelerini anlatan eser; XV. yüzyılın sonu ile XVI. yüzyılın başı arasında yazıya geçirildi.
- HakKavramAllah’ın güzel isimlerinden biri. Alevi inancında doğruluk, hakikat ve ilahi adalet anlamlarıyla da kullanılır.
- Hak-Muhammed-AliKavramAlevi İslam inancında Allah’a kulluğu, Hz. Muhammed’in peygamberliğini ve Hz. Ali’nin velayetini birlikte anan temel inanç ifadesi.
- HakikatKavramManevi yolculukta gerçeğin ve ilahi hakikatin idrak edilmesini ifade eden kavram.
- Hakk’a YürümekKavramBir kişinin vefat etmesini anlatan saygılı ve manevi ifade.
- Halka NamazıKavramBazı Alevi ocak ve geleneklerinde cem ibadetiyle ilişkili toplu dua ve ibadet biçimleri için kullanılan ad. Uygulaması ocaklara göre değişir.
- Hz. HasanKişi2. imam · 625 – 669 · Barışın, sabrın ve erdemin rehberi
- Hz. Hasan AskeriKişi11. imam · 846 – 874 · İmanın ve sorumluluğun koruyucusu
- Hıdır Abdal OcağıOcakHıdır Abdal Ocağı, özellikle Erzincan’ın Kemaliye ilçesine bağlı Ocak köyüyle ilişkilendirilen önemli bir inanç merkezidir. Ocağın tarihî hafızasında Hıdır Abdal’ın…
- HıdırellezGün6 Mayıs · Hızır ile İlyas’ın buluştuğuna inanılan gün; yazın başlangıcı sayılır.
- HızırKavramAlevi inancında yardım, umut, bereket ve darda kalana yetişme anlayışıyla ilişkilendirilen manevi şahsiyet.
- Hızır OrucuGünŞubat ortası · üç gün · Kış ortasında üç gün tutulan oruç; perşembe akşamı cem ve lokmayla açılır.
- HimmetKavramManevi yardım, dua, destek ve gayret anlamları taşıyan kavram.
- Hubyar SultanKişiHubyar Ocağı’nın ulusu · XVI. yüzyıl – 1582
- Hubyar Sultan OcağıOcakHubyar Sultan Ocağı’nın önemli tarihî merkezlerinden biri Tokat’ın Almus yöresidir. Ocağa bağlı dede ve talip toplulukları Tokat, Sivas, Amasya ve başka bölgelerde…
- HünkârKavramHacı Bektaş Veli için kullanılan saygı unvanlarından biri.
- Hz. HüseyinKişi3. imam · 626 – 680 · Direnişin, hakikatin ve özgürlüğün timsali
İ
- İkrarKavramHak-Muhammed-Ali yoluna bağlılık ve yolun ahlaki sorumluluklarını kabul etme sözü.
- İkrar CemiKavramİkrarın verildiği veya bazı geleneklerde yenilendiği cem erkânı.
- İlimKavramBilgi. Alevi öğretisinde ilim, irfan ve güzel ahlakla birlikte değerlendirilir.
- İmamKavramDini ve manevi rehber. Alevi İslam inancında On İki İmam özel öneme sahiptir.
- İnsan-ı KâmilKavramNefsini terbiye etmiş, ahlaki ve manevi olgunluğa yönelmiş insan.
- İrfanKavramYalnızca bilgi edinmek değil, manevi idrak ve hikmet sahibi olmak.
K
- KalenderKavramDünyayı ve dünyevi değerleri umursamayan sûfî; bu sûfîlerin zümresine Kalenderiyye denir.
- Kâmil İnsanKavramDoğruluk, adalet, merhamet, tevazu ve manevi olgunluğu hayatında yaşatan kişi.
- Kaygusuz AbdalKişiAbdal Musa’nın halifesi · XIV. yüzyıl – 1444 (?)
- Keçeci Baba OcağıOcakKeçeci Baba Ocağı, Tokat yöresi başta olmak üzere Anadolu Alevi inanç geleneğinde önemli yer tutar. Keçeci Baba’nın manevi şahsiyeti, dergâh ve ziyaret geleneğiyle…
- KerbelaOcak10 Muharrem 61 / 10 Ekim 680; Hz. Hüseyin’in şehit edildiği yer.
- Kırklar CemiKavramHz. Muhammed’in Miraç yolculuğuyla ilişkilendirilen, birlik, kardeşlik ve muhabbeti anlatan geleneksel kutsal cem anlatısı.
- Kırklar MeclisiKavramAlevi Buyruk ve miraçlama geleneğinde anlatılan, manevi birlik ve eşitliğin simgesi olan meclis.
- KızılbaşKavramAnadolu Alevilerinin Osmanlı döneminde daha çok anıldığı ad; on iki dilimli kızıl börkten gelir. XX. yüzyılın başlarından itibaren yerini büyük ölçüde Alevi adına…
- Kul HakkıKavramBir insanın başka bir insan üzerindeki maddi veya manevi hakkı. Cemlerde rızalık anlayışının temel konularındandır.
- Kul HimmetKişiKoca Kul Himmet · XVI – XVII. yüzyıl
- KurbanKavramAllah’a yakınlaşma, şükür ve paylaşma amacıyla yerine getirilen ibadet. Alevi ocaklarında farklı kurban erkânları bulunur.
- Kureyşan OcağıOcakKureyşan Ocağı, özellikle Dersim ve çevresindeki önemli Alevi ocaklarındandır. Kureyşan adıyla anılan soy ve ocak geleneği, farklı bölgelerdeki dede aileleriyle devam…
L
M
- MakâlâtEserHacı Bektaş Veli’ye atfedilen eser; dört kapı ve kırk makam bu eserdeki sırayla anlatılır.
- MarifetKavramDört Kapı Kırk Makam öğretisinde bilgi, kendini tanıma ve manevi idrakle ilişkilendirilen kapı.
- MatemKavramÖzellikle Muharrem ayında Hz. Hüseyin ve Kerbela şehitleri için tutulan yas.
- Hz. MehdiKişi12. imam · 869 – gaybet · Adaletin tecelli edeceği nur
- MersiyeEdebiyatHz. Hüseyin ve Kerbela için söylenen ağıtlar; Muharrem cemlerinde okunur.
- MeydanKavramCem ibadetinin yürütüldüğü, canların Hakk’ın huzurunda manevi sorumluluk taşıdığı alan.
- MiraçKavramHz. Muhammed’in Allah’ın izniyle gerçekleştirdiği yüce manevi yolculuk. Alevi geleneğinde Kırklar Meclisi anlatısıyla ilişkilendirilir.
- MiraçlamaEdebiyatHz. Peygamber’in miracını anlatan, Hz. Ali’nin ön plana çıktığı manzumeler.
- MuhabbetKavramHakk’a, Ehlibeyt’e ve canlara duyulan sevgi; manevi sohbet ve gönül birliği.
- Hz. MuhammedKişiHz. Peygamber; Ehl-i Beyt’in başı
- Hz. Muhammed BakırKişi5. imam · 677 – 733 · İlmin derinliğini açan
- Hz. Muhammed TakiKişi9. imam · 811 – 835 · Genç yaşta ilmin nuru
- Muharrem OrucuKavramKerbela matemini ve Hz. Hüseyin’in hatırasını yaşatmak amacıyla tutulan oruç.
- Muharrem Orucu ve AşureGünMuharrem’in 1’i · 12 gün · Kerbela’nın anısına tutulan on iki günlük matem orucu; sonunda aşure dağıtılır.
- Hz. Musa KazımKişi7. imam · 745 – 799 · Sabrın ve metanetin örneği
- MusahipKavramYol kardeşi. Bazı Alevi ocaklarında belirli erkânla kurulan manevi kardeşlik bağının tarafı.
- MusahiplikErkânÖmür boyu süren yol kardeşliği.
- Musahiplik CemiKavramMusahiplik bağının kurulduğu cem erkânı.
- MücerredKavramEvlenmeden yola hizmet eden Bektaşi dervişi. Mücerredlik erkânı Balım Sultan zamanında düzenlenmiştir.
- MürşitKavramİnanç yolunda manevi rehberlik eden, yolun ilke ve erkânını öğreten önder.
N
- NefesKavramAlevi-Bektaşi inanç ve tasavvuf geleneğinde ilahi aşkı, Ehlibeyt sevgisini ve yol öğretisini anlatan şiir.
- Nefes ve deyişEdebiyatAlevi ve Bektaşilerin inancını dile getiren, cemde saz eşliğinde okunan manzumeler.
- NefisKavramİnsanın arzu, benlik ve tutkularıyla ilgili yönü. Nefis terbiyesi, manevi olgunlaşmanın temelidir.
- NevruzGün21 Mart · Baharın ve yeni yılın başlangıcı; adı Farsça “yeni gün” demektir.
- NiyazKavramHürmet, saygı, dua ve manevi bağlılık ifade eden davranış veya söz. Cemlerdeki biçimi ocaklara göre değişebilir.
- NurKavramİlahi aydınlık ve manevi rehberlik anlamları taşıyan kavram.
O
- OcakKavramAlevi inancında belirli inanç önderleri ve soy-silsileleri etrafında oluşan, taliplerle manevi bağ kuran geleneksel inanç kurumu.
- OcaklarOcakTarihçe ve ziyaretgâhlar.
- OcakzadeKavramAlevi ocak geleneğinde dede veya pir soyundan gelen kişi.
- On İki HizmetKavramCem ibadetinde yürütülen geleneksel hizmetler bütünü.
- On İki İmamKişiHz. Ali’den Hz. Mehdi’ye on iki imam; soy zinciri ve türbeler.
- Otman BabaKişiHüsam Şah · 1378 – 1478
P
- PeyikKavramBazı cem geleneklerinde canlara haber ulaştırma ve çağrı görevini yerine getiren hizmet sahibi.
- PirKavramManevi rehber, yol gösterici ve inanç önderi.
- Pir Sultan AbdalKişiHaydar · XVI. yüzyıl
- Pir Sultan Abdal OcağıOcakPir Sultan Abdal adı, yalnızca şiir ve deyiş geleneğinde değil, bazı ocak ve soy anlatılarında da yer almaktadır. Pir Sultan adıyla ilişkilendirilen farklı şahsiyetler…
R
S
- SakkaKavramCemlerde su hizmetini yerine getiren görevli. Kerbela ve Hz. Hüseyin’in susuz bırakılması hatırasıyla da ilişkilendirilir.
- Sarı SaltukKişiGazi-derviş · ? – 1297-98
- Sarı Saltuk OcağıOcakSarı Saltuk Ocağı, Anadolu ve Balkanlar’daki tasavvufi ve Alevi-Bektaşi mirasıyla bağlantılıdır. Sarı Saltuk’un tarihî şahsiyeti ve ona atfedilen menkıbeler, geniş bir…
- SazEdebiyatCemde nefeslere eşlik eden bağlama; yörelere göre çöğür, cura, tambura gibi adlarla anılır.
- SecdeErkânHakk’a teslimiyet ve niyaz.
- SemahEdebiyatCemin sonunda saz eşliğinde topluca dönülür; ağırlama ile başlar, yeldirme ile hızlanır.
- SerçeşmeKavramBir inanç yolunun manevi kaynağı veya merkezî rehberi için kullanılan ifade. Hacı Bektaş Veli ve dergâhıyla ilişkilendirilen kullanımları vardır.
- Seyit (Seyyid)KavramHz. Muhammed’in soyundan geldiği kabul edilen kişilere verilen unvan. Alevi ocak geleneğinde önemli bir yer tutar.
- SeyrüsülûkKavramTasavvufta mürşidin rehberliğinde yürünen olgunlaşma yolu; nefsin arındırılıp güzel huyların kazanıldığı eğitim süreci.
- Seyyid Ali SultanKişiKızıldeli · XIV – XV. yüzyıl
- Seyyid Ali Sultan / Kızıldeli OcağıOcakSeyyid Ali Sultan Ocağı, Trakya ve Balkanlar’daki Alevi-Bektaşi inanç geleneğinde önemli yer tutar. Kızıldeli adıyla anılan manevi miras, dergâh, ziyaret ve erkân…
- Seyyid NesîmîKişiİmâdüddin · ? – 1417 (?)
- SırKavramManevi öğretinin derin anlamı; kişinin yol içinde edep ve sorumlulukla kavradığı hakikat.
- Sinemilli OcağıOcakSinemilli Ocağı, özellikle Kahramanmaraş, Malatya ve çevresindeki Alevi topluluklarıyla ilişkilendirilir. Ocağın tarihî yapısı, dede aileleri ve talip toplulukları…
- SofraKavramCemlerde lokmanın paylaşıldığı, bereket ve kardeşliği ifade eden hizmet alanı.
- SürekKavramAlevi inanç yolunun bir ocak veya topluluk içerisinde yaşatılan uygulama ve erkân biçimi.
Ş
- ŞahKavramÖzellikle Hz. Ali için kullanılan sevgi ve saygı unvanı; bazı tarihî ve tasavvufi bağlamlarda başka anlamları da bulunur.
- Şah HatâyîKişiŞah İsmail · 1487 – 1524
- Şah İbrahim Veli OcağıOcakŞah İbrahim Veli Ocağı, özellikle Malatya, Sivas ve çevresindeki Alevi topluluklarında tanınır. Ocak, tarihî dede aileleri ve talip ilişkileriyle varlığını sürdürmüştür.…
- Şah-ı MerdanKavram"Yiğitlerin şahı" anlamında Hz. Ali için kullanılan unvan.
- ŞeriatKavramDört Kapı öğretisinde dinî yükümlülükler, kulluk ve temel ahlaki kurallarla ilişkilendirilen ilk kapı.
- Şeyh Hasan OcağıOcakŞeyh Hasan Ocağı, özellikle Doğu Anadolu’daki tarihî Alevi ocaklarından biridir. Ocağın soy anlatıları ve diğer ocaklarla ilişkileri, bölgesel tarih araştırmalarında…
- Şeyh SafîKavramSafevî tarikatının kurucu manevi önderi Safiyyüddin Erdebilî. Adıyla ilişkilendirilen Buyruk geleneği Alevi yol ve erkân tarihinde önemlidir.
- Şücaaddin VeliKişiSultan Varlığı · XIV. yüzyıl sonu – XV. yüzyıl başı
- Şücâeddin Veli OcağıOcakŞücâeddin Veli Ocağı, Eskişehir-Seyitgazi çevresindeki inanç merkezleriyle ilişkilidir. Ocak, tarihî dergâh ve ziyaret geleneğiyle birlikte varlığını sürdürmüştür.…
T
- Tahtacı OcaklarıOcakTahtacı Alevi topluluklarının tarihî inanç ve erkân yapısında önemli ocaklar bulunmaktadır. Yanyatır ve Hacı Emirli, Tahtacı ocak geleneğinde öne çıkan adlar…
- TalipKavramBir ocağa ve manevi rehbere bağlı olarak yolun edep ve erkânını öğrenen, uygulayan kişi.
- TarikatKavramDört Kapı öğretisinde manevi eğitim, ikrar, rehberlik ve yol terbiyesiyle ilişkilendirilen kapı.
- TasavvufErkânAlevilikte tasavvufun dokuz boyutu.
- Tathir ayetiKavramAhzab suresinin 33. ayeti. Ayette Ehl-i Beyt’e seslenilir ve onların günahtan arındırılacağı bildirilir.
- TeslimiyetKavramAllah’ın iradesine bağlılık, kulluk ve manevi sorumluluk bilinci.
- TevazuKavramKibirden uzak durmak, alçakgönüllü olmak.
- Tevellâ ve teberrâKavramTevellâ sevmek ve severek bağlanmak, teberrâ sevilmeyenden ilgiyi kesip uzaklaşmak demektir. Ehl-i Beyt geleneklerinde Ehl-i Beyt’i seveni sevmek, ona düşmanlık edenden…
- TevhidKavramAllah’ın birliğine inanmak. Alevi İslam inancının temel itikadi ilkelerindendir.
U
Ü
- ÜçlerKavramBazı Alevi-Bektaşi tasavvuf geleneklerinde geçen manevi topluluk kavramı. Anlamı ve yorumu geleneklere göre değişebilir.
- Üryan Hızır OcağıOcakÜryan Hızır Ocağı, özellikle Tunceli, Malatya ve çevresindeki Alevi topluluklarında önemli yer tutar. Ocağın kurucu ereniyle ilgili anlatılar, sözlü tarih ve menkıbe…
V
- Vahdet-i vücûdKavram“Varlığın birliği”: gerçek ve mutlak varlığın yalnız Allah olduğu görüşü. İbnü’l-Arabî tarafından sistemli biçimde ortaya konmuştur.
- VelayetKavramManevi yakınlık, dostluk ve rehberlik. Alevi İslam inancında Hz. Ali’nin manevi makamıyla özellikle ilişkilendirilir.
- VeliKavramAllah’a yakınlığı, takvası ve manevi olgunluğuyla tanınan kişi.
- VilâyetnâmeKavramHacı Bektaş Veli’nin menkıbelerini anlatan eser; Bektaşilik ve Alevilikte bugün de yaşayan inançların çoğunun kaynağıdır.
- VirânîKişiVirânî Baba · XVI – XVII. yüzyıl
Y
- Yedi Ulu OzanEdebiyatNesîmî, Hatâyî, Fuzûlî, Pir Sultan Abdal, Kul Himmet, Yemînî ve Virânî.
- YemînîKişiDerviş Muhammed · XVI. yüzyıl
- YolKavramAlevi İslam inancının iman, ibadet, edep, erkân ve ahlak bütünlüğü.
- Yol DüşkünüKavramBazı geleneksel ocak erkânlarında ciddi yol ihlalleri nedeniyle topluluk karşısında hesap vermesi ve durumunu düzeltmesi beklenen kişi.
- Yol ErenleriKavramHak-Muhammed-Ali yolunun edep ve erkânını yaşatan manevi önderler ve canlar.
- Yolun ÖğretisiErkânYolun manevi yolculuğu ve erkânı.
- Yunus EmreKişiTapduk Emre’nin dervişi · 1240 – 1320
Z
- ZâhirKavramBir sözün, ibadetin veya öğretinin görünen, açık anlamı.
- ZakirKavramCemlerde bağlama eşliğinde veya başka geleneksel biçimlerde nefes, deyiş, miraçlama ve duvazimam okuyan hizmet sahibi.
- Hz. ZeynelabidinKişi4. imam · 659 – 712 · İbadetin, duanın ve ahlakın öğreticisi
- ZikirKavramAllah’ı anmak. Dua, tesbih, söz ve çeşitli ibadet biçimleriyle yerine getirilebilir.
Bu aramaya uyan madde bulunamadı. Bütün sitede arayın ya da sözlüğe bakın.
Kendi sayfası olan maddeler Madde işaretiyle gösterilir (2); diğerleri sitedeki ilgili sayfaya açılır.