Pir Sultan Abdal

İkrar, Adalet ve Hakikate Sadakat

Pir Sultan Abdal, Alevi İslam inancının en güçlü deyiş ve nefes geleneği temsilcilerindendir. Sivas’ın Banaz yöresiyle ilişkilendirilen hayatı, tarihî belgelerle sözlü anlatıların iç içe geçtiği bir miras oluşturur. Deyişlerinde Hz. Ali, On İki İmam, Hacı Bektaş Veli, ikrar, mürşit, yol ve hakikat sevgisi önemli yer tutar. Pir Sultan Abdal, Alevi hafızasında haksızlık karşısında sözünden dönmeyen ve inanç bağlılığını koruyan bir ozan olarak yaşar.

Ancak ona atfedilen bütün şiirler ve hayatına ilişkin bütün olaylar aynı derecede tarihî kesinlik taşımaz. Pir Sultan mahlasını kullanan farklı şairlerin varlığı araştırmalarda tartışılmıştır. Kur’an’ın Nisâ Suresi 135. ayetinde adaletin kararlılıkla ayakta tutulması öğütlenir. Pir Sultan’ın Alevi inanç hafızasındaki yeri, bu adalet ve hakikate sadakat ilkeleriyle birlikte anlam kazanır.

Manevi mirası: İkrar, adalet, cesaret, Ehlibeyt muhabbeti ve Hakk’a sadakat.

Tarihî bilgiler

Alevi şiirinin en güçlü seslerinden biridir. XVI. yüzyılın başlarında Sivas’ın Yıldızeli ilçesine bağlı Banaz köyünde doğduğu tahmin edilir; asıl adının Haydar olduğu anlaşılmaktadır. Tarihî kaynaklarda hakkında bilgi bulunmaz; hayatı şiirlerinden ve halk arasında yaşayan rivayetlerden bilinir.

Rivayete göre Hacı Bektaş Veli ona “Pir Sultan” mahlasını verir. Safevî yanlısı tutumu yüzünden Sivas Valisi Hızır Paşa’nın emriyle Banaz’dan Sivas’a götürülüp hapsedildi ve sorgulamada tavizsiz tutumunu sürdürünce idam edildi. İdam edildiği yer bugün hâlâ “Darağacı” diye anılır.

Aynı mahlası kullanan başka Pir Sultanlar da olduğundan ona mal edilen şiirlerin sayısı 400’ü aşar; Asım Bezirci bunlardan 182’sinin Pir Sultan’a ait olduğunu belirtir. Şiirlerinde saz şairlerinin temel nazım biçimi olan koşma önemli yer tutar. Coşkulu dili, halkı ilgilendiren konuları ve inancını tavizsiz savunması onu sevdirmiştir.

Anadolu Alevilerinin yedi ulu ozanı arasında yer alır. En çok etkilendiği şair Hatâyî’dir. Nefesleri Alevi ve Bektaşi cemlerinde yüzyıllardır okunur.