Kerbela

Hz. Hüseyin, Emevi halifesi I. Yezid’e biat etmedi. Ailesi ve yakınlarıyla Kufe’ye giderken Kerbela’da, Fırat kıyısında kuşatıldı. 10 Muharrem 61’de (10 Ekim 680) yanındakilerle birlikte şehit edildi; sağ kalan kadınlar ve çocuklar esir alınarak Kufe’ye ve Şam’a götürüldü.

Bu gün Aşure günü olarak anılır. Alevi geleneğinde Muharrem ayının ilk on iki günü matem orucu tutulur ve orucun sonunda aşure dağıtılır.

Tarihî bilgiler

Medine’den Kerbela’ya

Muâviye 60 (680) yılında ölünce yerine oğlu Yezid geçti ve Medine valisi Velîd b. Utbe’den Hz. Hüseyin’in biatını almasını istedi. Hz. Hüseyin biat etmedi; 28 Receb 60 (4 Mayıs 680) gecesi ailesiyle birlikte Medine’den Mekke’ye geçti.

Kufeliler gönderdikleri mektuplarla onu şehirlerine çağırdı. Hz. Hüseyin’in önden gönderdiği amcasının oğlu Müslim b. Akīl, 5 Şevval 60’ta (9 Temmuz 680) Kufe’ye vardı ve onun adına biat almaya başladı. Kufe’ye vali olarak gönderilen Ubeydullah b. Ziyâd’ın baskısıyla çevresindekiler dağıldı; Müslim 8 ya da 9 Zilhicce 60’ta (9 ya da 10 Eylül 680) öldürüldü.

İbn Abbas ve İbn Ömer gibi büyüklerin gitmemesi yönündeki öğütlerine rağmen Hz. Hüseyin, umresini tamamlayıp 8 Zilhicce 60’ta (9 Eylül 680) Mekke’den yola çıktı. Yolda Hür b. Yezîd komutasındaki bin kişilik bir birlik kafileyi izlemeye başladı. Kafile 2 Muharrem 61’de (2 Ekim 680) Kerbela’ya ulaştığında, ailesiyle birlikte yetmiş kişi kadardı.

Aşure günü

Ubeydullah b. Ziyâd, ordunun başına geçirdiği Ömer b. Sa‘d’a Hz. Hüseyin’i Yezid’e boyun eğmeye zorlamasını, kabul etmezse Fırat’tan suyunu kesmesini emretti; su yollarını tutma görevi Amr b. Haccâc’a verildi. 9 Muharrem’de Şemir de ordugâha geldi. Hz. Hüseyin ve yanındakiler o geceyi ibadetle geçirdi.

10 Muharrem 61 (10 Ekim 680) sabahı Hz. Hüseyin’in yanında yirmi üç atlı ve kırk yaya vardı. Savaştan önce yaptığı konuşmanın ardından Hür b. Yezîd onun safına geçti. Gün içinde oğlu Ali Ekber başta olmak üzere yanındakiler birer birer şehit düştü; Hz. Hüseyin de şehit edildi. Hasta olan oğlu Hz. Zeynelabidin, Ömer b. Sa‘d’ın araya girmesiyle kurtuldu.

Kerbela’dan sonra

Şehitler ertesi gün Benî Esed’den Gādiriye köylülerince, sonradan Hâir denilen yerde toprağa verildi. Hz. Hüseyin’in başı ve esirler Dımaşk’a (Şam) götürüldü; birkaç gün sonra esirler gözetim altında Medine’ye gönderildi. Başın nereye gömüldüğü kesin olarak bilinmez; en kuvvetli ihtimal olarak Medine’deki Bakī Mezarlığı gösterilir.

Defin yeri kısa sürede ziyaretgâha dönüştü. Abbâsî halifesi Mütevekkil 236 (850-51) yılında türbeyi yıktırıp ziyareti yasakladıysa da yasak uzun sürmedi ve türbe yeniden yapıldı. Sonraki yüzyıllarda Büveyhîler, İlhanlılar, Safevîler ve Osmanlılar türbeyi onarıp süsledi; III. Murad 991 (1583) yılında türbeyi yeniden yaptırdı. 1801’deki Vehhâbî baskınında türbe yağmalandı.

Kerbela, mezhep farkı gözetmeksizin pek çok Müslümanın ziyaret ettiği bir yer olmuş, Osmanlı döneminde Türk hacıların uğrak yeri sayılmıştır. Olay Arap, Fars ve Türk edebiyatında mersiye, ağıt ve maktel türünde birçok esere konu oldu; Fuzûlî’nin Hadîkatü’s-süedâ’sı bunların en tanınmışlarındandır.