Anadolu’da Ocak ve İrşat Geleneği
Dede Garkın, Anadolu Alevi ocaklarının tarihî oluşumuyla ilişkilendirilen önemli şahsiyetlerdendir. Adını taşıyan Dede Garkın Ocağı, farklı bölgelerdeki dede aileleri ve talip topluluklarıyla Alevi inanç geleneğinde önemli yer tutar. Dede Garkın’ın tarihî konumu, Vefâîlik ve Anadolu’daki Türkmen dinî hareketleriyle ilgili araştırmalarda ele alınır. Onun hakkında aktarılan menkıbeler, tarihî verilerle karşılaştırılarak değerlendirilmelidir.
Manevi mirası: İrşat, ocak geleneği, taliplerin eğitimi ve yolun devamlılığı.
Tarihî bilgiler
Vefâiyye tarikatının Anadolu’daki en önemli temsilcilerindendir. Bağdatlı Ebü’l-Vefâ’dan yaklaşık bir asır sonra yaşadığı tahmin edilir; büyük ihtimalle Moğol istilasından kaçarak Anadolu’ya geldi ve önce Maraş-Elbistan civarına yerleşti.
Elvan Çelebi’nin anlattığına göre Dede Garkın, genç halifesi ve torunu Baba İlyas’ı Anadolu Türkmenlerini irşat etmekle görevlendirdi; yanına Hacı Mihman, Bağdın Hacı, Şeyh Osman ve Aynüddevle adlı halifelerini de verdi. Babaî hareketinin lideri Baba İlyas bu çevreden yetişmiştir.
Vefâiyye, Anadolu’da daha çok Dede Garkın’ın halifeleri aracılığıyla yayıldı. Günümüzde Dede Garkın’a bağlı bir Alevi ocağının bulunduğu bilinmektedir; Malatya’daki Ali Seydi Ocağı gibi bazı ocaklar Dede Garkın grubunda sayılır.
Künye
- Yaşadığı dönem
- XIII. yüzyıl; Bağdatlı Ebü’l-Vefâ’dan (ö. 1107) yaklaşık bir asır sonra yaşadığı tahmin edilir
- Yolu
- Vefâiyye
- Yerleştiği yer
- Maraş-Elbistan civarı
- Halifeleri
- Baba İlyas, Hacı Mihman, Bağdın Hacı, Şeyh Osman, Aynüddevle
- Ocağı
- Bugün Dede Garkın’a bağlı bir Alevi ocağı bulunmaktadır
Kaynaklar
- Haşim Şahin, “Vefâiyye”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 42, s. 600–603 (2012)
- Rıza Yıldırım, “Dede Garkın Ocağı’nın Tarihi İçin Önemli Bir Başlangıç: ‘Dede Garkın ve Emîrci Sultan 13. Yüzyıl’”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy. 58 (2011), s. 229–234Ahmet Yaşar Ocak’ın Dede Garkın ve Emîrci Sultan üzerine kitabının değerlendirmesi.
- Hamza Aksüt, “Ali Seydi ve Seyit Ali Ocakları”, Gazi Üniversitesi Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy. 31 (2004), s. 89–101
Bu sayfada bir hata mı gördünüz? Bize bildirin.