Buyruk

Tarihî bilgiler

Buyruk, Alevi ve Bektaşi toplulukların yazılı dinî kültüründe önemli yeri olan kitapların ortak adıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin “Kızılbaş” maddesi Buyruk’u klasik bir Alevî kaynağı olarak anar ve XVI. yüzyılda kaleme alındığını belirtir. Bu kitaplar, Safevî etkisinden sonraki döneme dair başlıca kaynaklar arasında sayılır.

İki ayrı Buyruk

“Buyruk” adı tek bir kitabı göstermez. İmam Cafer-i Sadık’a nispet edilen ve halk arasında “İmam Cafer Buyruğu” diye bilinen metin ile Şeyh Safi Buyruğu (Bisâtî) ayrı metinlerdir; Yunus Emre Gördük, bazı araştırmacıların bu iki Buyruk’u birbirine karıştırdığını belirtir.

Konuları

Kaynaklarda Buyruk’a dayanılarak anlatılan başlıca konular şunlardır:

• Dört kapı ve kırk makam
• Üç sünnet ve yedi farz
• Dedenin görevleri ve topluluğa rehberliği
• Cemde görülen on iki hizmet
• Sorgu cemi

İnanç ve ibadet

“Kızılbaş” maddesine göre Buyruk’ta İslâmî ibadetlere karşı olumlu bir tablo çizilir; her türlü beşerî özelliğin ötesinde, aşkın bir Tanrı anlayışı hâkimdir. Kur’an’ın eksik olduğuna ya da değiştirildiğine dair en küçük bir ima da bulunmaz.

Gördük’ün incelemesine göre Buyruk baskılarının dayandığı yazmalarda ayet ve hadislerin Arapça asılları yer alır. İncelenen üç baskıda toplam 27 ayet tespit edilmiştir; bu ayetler Allah’ın varlığı ve birliği, peygamberlere iman, ibadet, namaz, sabır, dua, biat, sadakat, takva, tevekkül ve tövbe gibi konuları kapsar.

Baskıları

Buyruk’un bugün birçok baskısı vardır; Adil Ali Atalay (1999), Cemal Şener (2001) ve Fuat Bozkurt (2013) yayımlayanlar arasındadır. Gördük, günümüzdeki baskılarda pek çok hata bulunduğunu, bazılarında ayetlerin meallerinin bile yer almadığını belirtir ve en eski yazmaların uzmanlarca titizlikle yayımlanması gerektiğini vurgular.